تبلیغات
دریای بیکران - اصول و مبانی مدیریت اسلامی

          اصول و مبانی مدیریت اسلامی

    رهبری

رهبری یعنی ارتباط بین گروهی از افراد كه در آن ، فردی می كوشد تا دیگران را به سمت هدف معینی سوق دهد .هم چنین عده ای رهبری را نفوذ بر زیردستان تعریف كرده اند. رهبر ممكن است عضو سازمانی نباشد و در رهبری سلسله مراتب مطرح نیست . علاوه بر این كه هدف رهبر ممكن است با هدف سازمان همگام یا برخلاف آن باشد... .

 

    رهبری از دیر زمان مورد توجه اندیشمندان و محققان مدیریت بوده و آنان همواره در مورد رهبری و زوایای مختلف آن ، از جمله عواملی كه سازنده ی یك رهبر موفق و اثر بخش هستند، مطالعاتی را انجام داده اند. علت توجه و اهمیت محققان به مسئله رهبری این است كه رهبری ، نقش اساسی و حیاتی در پویایی و بالندگی افراد و جامعه ایفا می كند به طوری كه موفقیت و عدم موفقیت بسیاری از جوامع به خاطر وجود رهبران قوی و اثر بخش و رهبران ضعیف و فاقد قدرت و ملاك های رهبری است . آنچه امروزه تحت عنوان رهبری مطرح است، جایگاه ویژه ای را فراتر از کاربرد سیاسی آن در امور دولتی، بازرگانی، صنعتی و از همه مهمتر مدیریت علمی به خود اختصاص داده است . در زمینه مدیریت، رهبری، اصلی تفکیک ناپذیر از مدیریت است; زیرا اگر بپذیریم که رسالت مدیر اسلامی بر اساس تعالی و تولید است، تعالی انسانها جز با برخورداری از صفات رهبری میسر نیست . و به عبارت دیگر، افزایش تولید و تکامل کمی و کیفی آن جز با حضور یک مدیر رهبر امکان پذیر نیست.

 

        مشورت

مشورت در اداره امور و پرهیز از خود رایی از موکّد ترین کارها در راه و رسم   مدیریتی امام علی (ع)است.
آن حضرت همچون رسول خدا(ص)با وجود برخورداری از مقام عصمت و طهارت و با آنکه از نظر علم و دانش،عقل و خردمندی و تدبیر و سیاستمداری در مرتبه ای قرار داشت که او رااز آراء و نظرات دیگران بی نیاز می ساخت اما پیوسته مشورت می کرد

فواید مشورت

الف) بهره بردن از افكار و درخشش افكار دیگران ؛

از فواید و پیامدهای مشورت و نظرخواهی كردن با دیگران این است كه یك مدیر می تواند

از درخشش افكار اطرافیان بهره برداری كند. امام علی (ع) در این باره می فرمایند :« من شاور ذوی العقول استضاء بأنوار العقول»[2]

هر كس با صاحبان عقل و خرد مشورت كند ، از درخشش افكار بهره مند می شود .

ب) پیش گیری از پیشمانی ؛

از مزایا و فواید مشورت این است كه فرد را از ندامت و پشیمانی پیش گیری می كند . امام علی (ع) نیز در مورد عدم مشورت و نتیجه آن در سخنی كوتاه اما پر بار می فرمایند :

« من لم یَستشریندم.» [3] هر كس كه مشورت نكند ، پشیمان می شود .

برنامه ریزی

      برای دست یابی به اثر بخش بودن و كارا بودن امور در یك جامعه یا اداره و سازمان ضروری است كه به برنامه ریزی دقیق پرداخت . اگر سازمانی به برنامه ریزی درست نپردازد اهداف آن هرگز مشخص نمی شود . در مقابل وقتی اهداف مشخص نشود كارها هیچ اثر و كارایی نخواهد داشت . از آن جا كه برنامه ریزی بر وظایف مدیران و تمام بخش های یك جامعه و سازمان احاطه كامل دارد و اگر نباشد اهداف در پرده ای از ابهام می مانند این فصل را به برنامه ریزی به عنوان یكی از اصول مدیریت اختصاص دادیم و چون عقل نیز اقتضا می كند قبل از دست زدن به كاری باید به برنامه ریزی پیرامون آن پرداخت ، پس مدیریت را بی نیاز از آن نمی دانیم زیرا كوچك ترین لغزش در امور مدیریت یعنی نرسیدن به اهداف عالی و تزلزل در پایه های جامعه و از هم پاشیدگی و سردرگمی .

تصمیم گیری

یكی از اصولی كه در مدیریت اهمیت ویژه ای دارد تصمیم گیری است . در امر مدیریتی و اداره یك كشور تصمیم گیری از آن جهت اهمیت دارد كه می توان در حل مسائل پیچیده و رفع بحران ها از آن استفاده كرد . علی رضائیان در تعریف تصمیم گیری در كتاب خود آورده است :

« تصمیم گیری فرایندی را تشریح می كند كه از طریق آن ، راه حل  مسئله معینی انتخاب می گردد .»[4]

  ویژگی های تصمیم گیری مؤثر

الف) دارا بودن اطلاعات كافی

از اصلی ترین عناصری كه می تواند در تصمیم گیری موثر باشد دارا بودن اطلاعات كافی است . وقتی مدیران در یك جامعه با مسائل پیش بینی نشده در مواقع اضطراری روبرو شوند كه سیاست های یك شركت یا سازمان برای این مسائل روشی ارائه نداده و اطلاعات كافی هم دراین زمینه جمع آوری نشده باشد ، در این صورت یك مدیر مجبور می شودتصمیماتی بگیردکه برنامه ریزی نشده باشدودراین صورت است که نیاز به اطلاعات کافی وجامع برای اوضروری می باشد. شاید بتوان گفت كه كلام نورانی امام رضا (علیه السلام) نیز به همین نكته اشاره دارد. ایشان در فرازی از وصیت خود به عبدالله بن جندب می فرماید : «‌قف عند كل امرٍ حتی تعرف مَدخَلَهُ من مخرجَهُ ، قبل ان تَقَعَ فیه فتندم»[5]

به هنگام هر تصمیمی توقف كن ، تا ورودی را از خروجی آن شناسایی نمایی ، قبل از این كه در آن تصمیم واقع گردی و پشیمان شوی

    ب) تصمیم گیری و آینده نگری و عاقبت اندیشی

یكی از ویژگی های تصمیم گیری موثر این است كه تصمیم با تدبیر و عاقبت اندیشی همراه باشد. تصمیمی كه بدون اندیشه اخذ شود ، سرانجام نمی تواند به صورت یك تصمیم مؤثر باشد . در اهمیت دور اندیشی و آینده نگری همان بس كه امام علی (ع) در حكمت های خود می فرمایند: « ثَمرهُ التفریط الندامه و ثمرهُ العزم السّلامه»[6] حاصل كوته فكری ، پشیمانی است و حاصل دور اندیشی سلامت .

كوتاه سخن این كه مدیران و رهبرانی كه هنگام تصمیم گیری ، با آینده نگری و عاقبت اندیشی ، زوایا و جوانب مختلف مسئله را بررسی می كنند و امكانات و مقدمات لازم را پیش بینی می كنند ، تصمیم های استوارتر و متقن تری اتخاذ می كنند ، میزان موفقیت و اثر بخشی آنان افزایش می یابد .

ج) تصمیم گیری و استفاده از تجربیات

از مسائل مهمی كه می توان در تصمیم گیری بدان پرداخت و در تصمیم گیری از جایگاه ویژه ای برخوردار است ، استفاده از تجارب گذشته و تجارب بزرگان و انسان های با تجربه است. بهره گیری از تجارب گذشته و بزرگان این عرصه می تواند اطلاعات بسیار ارزشمندی را در اختیار هر چه فردی  که تجربه اش بیشتر باشد ، به همان میزان قدرت این فرد و توانمندی هایش در شناخت و آگاهی مسائل و حل مشكلات بیشتر خواهد بود و بالطبع عقیده و نظرش ارزشمندتر و مورد قبول تر خواهد بود . به طوری كه امام علی (ع) در بیان این مسئله می فرمایند : « رأیُ الرجلِ علی قدرِ تَجرُبتهِ»[7] اندیشه و نظر هر شخصی به اندازه تجربه اوست.

د) تصمیم گیری و قاطعیت

یك تصمیم گیری درست زمانی موثر و كارا خواهد بود كه از قاطعیت بیشتری برخوردار باشد و از ثبات لازم برخوردار شود . وقتی مدیر زوایای یك مسئله را می سنجد و جوانب مختلف آن را بررسی و موشكافی می كند و قاطعیت در تصمیمات نشان می دهد در این صورت در می یابد كه تردید و دودلی در مسائل جایی ندارد و لازم است كه نسبت به اتخاذ تصمیمات و اجرای قاطع آن ها اقدام كند. امام علی (علیه السلام) به منظور روشن شدن و اهمیت و ضرورت قاطعیت و ثبات و جدیت در تصمیم گیری ، قاطعیت را یكی از صفات برجسته  انبیاء الهی می داند و می فرمایند :‌« ولكن الله سبحانه جعل رسُلُه اولی قوهٍ فی عذائمهِم » خداوند سبحان ، پیامبران و فرستاده ها ی خود را در تصمیم ها دارای قدرت و قاطعیت قراردا[8]



 



[1] - صادقی ، مهدی، مدیریت نوین ، ص137

[2] - همان،حکمت 971،ص670 .

[3] -مجلسی،محمدباقر، بحارالانوار ، ج 75 ،‌ص 56. دار إحیاء التراث العربی‏،بیروت،1403،چ سوم.

[4] - رضائیان ،علی ،اصول مدیریت ، ص 57 ، سمت ، تهران ، 79.

[5] - بحارالانوار ،‌ج 71 ،ص 283.

[6] - نهج البلاغه،ترجمه دشتی،ح 18،ص476.

[7] - آمدی،عبدالواحد، غررالحكم و دررالكلم ، ح43،ص423.

[8] - نهج البلاغه،ترجمه دشتی ، خ 192،ص2


طبقه بندی: مدیریت،
برچسب ها: اصول مدیریت، رهبری، تصمیم گیری،

تاریخ : پنجشنبه 16 شهریور 1391 | 07:40 ق.ظ | نویسنده : مریم سبحانی | نظرات